Nozema cerana velika prijetnja pčelama

Kao što smo i najavili, objavljujemo članak dr Antonia Nanetija o nozemi cerani koja predstavlja veliku prijetnju pčelarstvu kako u svijetu tako i kod nas.Zbog nemogućnosti laboratorijskih ispitivanja u Crnoj Gori, ovaj problem ostaje otvoreno pitanje i prijetnja našim pčelama. Savez će pokrenuti ovo pitanja  pred nadležnim institucijama kako bi se definisali naredni koraci za način prepoznavanja bolesti  i mjere prevencije i liječenja.

U nastavku slijedi prevedeni tekst.

 

Nozema u pcelarstvu

Nova saznanja o nozemi cerane ( Nosema ceranae )

Posljednjih decenija podvrste evropske medonosne pcele ( Apis mellifera ) postale su zrtve ekspanzije patogenih organizama nepoznatog porijekla, koji su, pronalazeci nedovoljno zasticene kolonije, izazvali znacajne gubitke pcelinjih drustava i razvili se u mnogim zemljama.

Primjeri takvih patogenih organizama su Varoa destructor i Aethena tumida, porijeklom iz Azije i Afrike , cije je pojavljivanje i sirenje olaksala i ubrzala ljudska djelatnost. Nasuprot spomenutim, nozema se smatra najzastupljenijom i najrasprostranjenijom bolescu medonosne pcele. ( Matheson 1993 ), ciji je klasicni oblik uzrokovan jednom vrstom domaceg parazita, medjutim oblike koji su se nedavno pojavili vezujemo za patogene organizme nepoznatog porijekla.

Nozemu izazivaju organizmi koji pripadaju rodu Nosema, phylum Microspordita. Na slici su prikazane vrste jednocelijskih spora jednocelijskih parazita, koje karakterise veoma jednostavna genetska struktura .(slika 1) Donedavno se nozema svrstavala u skupinu praživotinja (Protozoa), ali sa  razvojem novih metoda molekularne biologije utvrđeno je da pokazuje više sličnosti s gljivama, pa se s razlogom svrstava u ovu skupinu jednocelijskih organizama  ( Hirt .et al 1999 )                      

Patogena djelatnost mikrospora se odvija na stetu vise ili manje slozenih visecelijskih organizama ukljucujuci covjeka, iako su insekti i ostali beskicmenjaci pogodjeni vecom ucestaloscu ( Larson , 1986 ). Bioloski ciklus patogenih organizama razlicitih vrsta ima zajednicke elemente kao sto su formiranje spora. Oni, kada jedanput dodju u kontakt sa ciljanim domacinom formiraju dugi kanalic koji se u uslovima mirovanja skupi u obliku spirale. Kada probije membranu celije domacina , zarazeni element prelazi kanalic i pocinje faza razmnozavanja sa proizvodnjom novih spora, kojima je povjereno prenosenje bolesti. ( Keeling e Mc Fadden 1998 )

Putem patogenih i cesto specificnih aktivnosti ovi mikroorganizmi mogu vrsiti na populaciju domacina veliki pritisak i tako uzrokovati teske poremecaje. Trenutno su opisane cetiri vrste pcelinjih parazita :

 

Patogeni organizam

Domacin

Autori

Nosema apis

Evropska pčela (Apis mellifera )

Zander, 1909.

Nosema ceranae

Azijska pčela (Apis cerana )

Fries i sur. 1996.

Nosema bombi

Bumbari

Fantham i Perter 1914.

Antonospora scoticae

Pustinjska pcela (Andrena scoticae)

Fries i sur. 1999.

 

 

Klasicni oblik nozeme medonosne pcele je izazvala Nosema apis  koja stetno djeluje na zid srednjeg crijeva i dovodi do  dijareje  kao rezultata epitelijalne degeneracije kao i do potpunog funkcionalnog ostecenja. Generalno, bolest se manifestuje u tezem obliku u zimskom periodu  usled temperatura koje su pogodne za razmnozavanje patogenih organizama,  ali i nepogodne za procistni let pcela putem kojeg se pcele oslobadjaju spora koje su nagomilane u rektumu tokom zatvorenog zimskog perioda.

Nasuprot N. apis , N. ceranae je nedavno otkrivena,tj. izdvojena  u kolonijama azijske pcele  (Apis ceranae) ( Fries et al 1996 )  kada je i  otkrivena njena sposobnost da zarazi odrasle medonosne pcele odgojene u labaratoriji ( Fries 1997 )

Medjutim, skoro deceniju kasnije njeno prisustvo je potvrdjeno izvan labaratorije u kolonijama evropske pcele ( Apis mellifera ) koja se gaji u Spaniji ( Higes et al 2006 ), i u drugim evropskim zemljama ( Klee et al 2006 )

Ova bolest se dijagnostikuje mikroskopskim posmatranjem izolovanih spora iz rektuma pcela. Medjutim, velike slicnosti izmedju njih ne dozvoljavaju razlikovnu dijagnozu koja se jedino moze postici tehnikama molekularna biologije.

 

Genetska istrazivanja nozeme

Otkrice Nosema ceranae u razlicitim oblastima od onog izvornog ukazalo je na potrebu da se prosiri znanje vezano za sirenje parazita putem tehnika molekularne biologije, radi brze analize. Ovim problemom su se bavili naucnici Queen’s Univerziteta u Belfastu ( Queen’s University di Belfast ), Robert J. Paxton, Julia Klee I Andrea M. Besana ( Klee et al 2006 )

            Oni su imali zadatak da analiziraju 115 uzoraka pcela porijeklom iz Evrope, Azije, Amerike i Okeanije, na cijim su pčelinjacima uoceni simptomi nozeme ili iste pogodjene naglim padom otpornosti, tzv. “ sindromom smanjenja drustva “ ( Higes et al 2005 )

Genetski material je uvecan putem PCR-a, kako bi se uocila razlika izmedju tri vrste nozeme  (Nosema apis, Nosema ceranae i Nosema bombi ). Korisceni su posebni enzimi ( RELF- PCR ) koji su u stanju da svare proizvode PCR-a i tako proizvedu djelove razlicite duzine koji se lako mogu razlikovati.

Reezultati su pokazali da je N.apis jedina vrsta nozeme prisutna na uzorcima medonosne pcele koja dolazi iz Azije., i to na uzorcima sakupljenim do 2003.godine ( Slika 2a )

Sa druge strane N. ceranae je otkrivena na nedavno sakupljenim uzorcima iz Finske, Svajcarske, Njemacke, Srbije, Italije, Spanije, Grcke, Velike Britanije, Brazila I Vijetnama ( Slika 2b )

U Italiji je registrovano prisustvo N .ceranae u svim regijama u kojima je odradjena analiza; Lombardija, Veneto, Emilija – Romanja, Marke, Sardinija. Ovi rezultati se nadovezuju na iste drugih autora, a odnose se na prisustvo iste vrste u Francuskoj I Svajcarskoj.

Neki uzorci koji dolaze iz Njemacke, Danske i  Svedske ukazuju na prisustvo N.apis I N. ceranae unutar iste kolonije.

Podaci dobijeni ovim istrazivanjem nam sugerisu da je N, ceranae parazit porijeklom vezan za Apis ceranae ( Fries et al 1996 ), medjutim nedavana istrazivanja ovaj parazit vezuju za medonosnu pcelu ( Apis mellifera ). Putem mehanizama i puteva koji su za sada samo hipoteticki, ovaj novi mikroorganizam se rasprostranio na sirem prostoru zamijenivsi u znacajnoj mjeri N.apis.

Nova i malo poznata veza izmedju pcele i parazita mogla bi da objasni neke atipicne oblike infekcije koji se dovode u vezu sa pojavom smanjenja broja pcela u kolonijama razlicitih evropskih zemalja.

Odsustvo N.bombi na datim uzorcima nas navodi na zakljucak da ova vrsta ne pogadja medonosnu pcelu i Apis ceranae, medjutim dobijeni rezultati predstavljaju samo djelimicnu sliku trenutne epidemioloske situacije.

Genetske analize ce pomoci daljoj istrazivackoj djelatnosti kako u ostalim djelovima Italije tako I u drugim zemljama. Takodje je potrebno integrisati dosadasnja saznanja  o virulenciji, razvoju i kontroli ovog novog  patogenog organizma.

 

Prevod: Nataša Dajković

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *